Complex trauma & verslaving: dit is het verschil tussen 'genot' en 'geluk'

Over complex trauma, verslaving en waarom “genot” je blijft lokken (maar je niet gelukkig maakt)

Ik werk veel met mensen die vastlopen in complex trauma en verslaving. En als ik daar één ding van heb geleerd, is dit:

herstel is geen inzicht-only project.

Je kunt je patronen tot op celniveau snappen, je kunt precies weten waar het vandaan komt, je kunt je jeugd analyseren als een Netflix-docu…

…maar als je daarna niet leert hoe gezond eruitziet én hoe je daar komt, blijf je rondjes lopen in dezelfde mentale wijk.

Ik zie eigenlijk drie stukken die je nodig hebt om echt te herstellen:

1) Bewustzijn (snappen wat er met je gebeurde)

Dit is het stuk waarin je leert:

• wat complex trauma is

• hoe het je blik op jezelf en de wereld heeft gevormd

• welke coping je hebt gebouwd (en waarom die ooit logisch was)

• hoe je relaties, emoties en veiligheid zijn gaan samenwerken (of botsen)

Dit is belangrijk omdat heel veel van die systemen onderbewust draaien. En wat onderbewust blijft, kun je niet bewust veranderen.

Maar… hier komt ‘ie:

inzicht is niet het eindstation.

2) Een helder beeld van: “Oké, maar wat is gezond dan?”

Mensen zeggen dit supervaak tegen me:

“Top. Ik snap nu waarom ik ongezond leef. Bedankt. Maar… wat is het alternatief?”

En dat is een terechte vraag.

Want als je opgroeit in onveiligheid, leer je niet “gezond”. Je leert overleven.

Dus je hebt een nieuw referentiekader nodig. Een soort innerlijke GPS die zegt:

dit is wat een gezond leven is. In je lichaam, je relaties, je ritme, je keuzes.

3) Tools: hoe kom je daar praktisch?

En dan het derde stuk: gereedschap.

Niet alleen praten, maar oefenen. Niet alleen reflecteren, maar trainen.

En hier komt mijn favoriete bruggetje, omdat dit zo veel verklaart:

De 12 behoeften: waar het meestal misgaat

Iedereen wordt geboren met behoeften. Punt.

Fysiek. Emotioneel. Relationeel. Intellectueel. Spiritueel.

Allemaal normaal. Allemaal menselijk.

Maar bij complex trauma gebeurt er iets gemeens:

je behoeften werden niet consequent op een gezonde manier vervuld.

En dan ontstaat er een pijnlijke logica:

1. Je voelt een behoefte

2. Je spreekt ‘m uit (of je lichaam doet dat voor jou)

3. Het wordt niet gezien / niet beantwoord / afgestraft

4. Die behoefte wordt een pijnbron

5. En jij gaat je aanpassen om ‘m tóch gevuld te krijgen

Het probleem?

Een kind heeft geen toolbox. Een kind heeft geen gezonde strategieën. Dus wat doet het brein?

Het pakt één behoefte (eten, seks, aandacht, prestatie, controle, verbinding…) en zegt:

“DIT. Meer hiervan. Dit maakt me even rustig.”

En zo kan verslaving ontstaan:

niet omdat je zwak bent, maar omdat je zenuwstelsel denkt: dit is mijn nooduitgang.

Verslaving geeft vaak instant pleasure… maar levert lange termijn pijn.

En ondertussen blijft die onderlaag: leegte, onrust, gemis.

Herstel betekent dus niet “stoppen met middelen/gedrag”.

Herstel betekent:

leren om al je behoeften op een gezonde manier te vervullen.

En dan gebeurt er iets magisch (en irritant tegelijk):

dat gat in je hart wordt kleiner. Je systeem wordt voller. Rustiger. Completer.

Wat onveiligheid met je mens-zijn doet

Als je opgroeit in een omgeving die onveilig is, emotioneel, fysiek, psychologisch, dan leer je iets heel specifieks: moreel zijn is een luxe.

In je overleef standje ga je niet netjes wachten tot iemand jou ziet. Dan ga je:

• pleasen

• manipuleren

• vermijden

• controleren

• verdoven

• winnen

• nemen wat je pakken kunt (emotioneel of letterlijk)

Want je brein denkt maar één ding: ik moet dit overleven.

En dan komt de tragische zin die ik iedereen zou willen laten voelen:

om fysiek te overleven, moest je emotioneel sterven.

In je overleefstandje kun je niet zacht blijven.

Niet open. Niet kwetsbaar.

Je gaat dicht.

Je leert ook: emoties tonen is gevaarlijk. Verdriet? Angst? Zwakte.

Dus wat blijft vaak over als “veilige” emotie?

Boosheid.

Boosheid voelt krachtig. Boosheid maakt ruimte. Boosheid houdt mensen op afstand.

Boosheid is in veel gezinnen de enige emotie die “mag bestaan”.

En ondertussen blijf je wel behoeften houden. Alleen… je gaat ze vervormd vervullen.

Respect? Dan via angst.

Loyaliteit? Dan via controle.

Verbondenheid? Dan via afhankelijkheid of seks.

Rust? Dan via verdoving.

En dat voelt soms even als “het werkt”…

…maar het vult niet.

Genot is niet hetzelfde als geluk (en daar trappen we massaal in)

Dit is zo’n stuk waar onze cultuur je actief in de maling neemt.

Genot = hersenchemie. Dopamine-achtige beloning. Snelle “yes”.

Geluk = een veel dieper systeem: veiligheid, verbinding, waarden, congruentie, richting.

Een verslaafde snapt dit meestal beter dan wie dan ook:

Je kunt heel veel genot ervaren…en toch doodongelukkig zijn.

High? Ja.

Vervuld? Nee.

En cultuur verkoopt ons precies de leugen die verslaving voedt:

“Als je maar genoeg geniet, ben je gelukkig.”

Meer eten. Meer kopen. Meer prikkels. Meer porno. Meer likes. Meer succes.

En ondertussen blijft dat onderhuidse: ik ben niet oké.

Voor veel mensen wordt zo’n “geluksbron” zelfs een soort 'God': iets waarvan je onbewust gaat denken: jij moet mij fixen.

Een persoon. Een relatie. Geld. Status. Aandacht. Cosmetische toestanden.

En zodra iets jouw “god” wordt…gaat het jou besturen.

Oké, dus wat is echte geluk dan?

Echt geluk (zeker na complex trauma) is niet één gevoel. Het is een systeem.

Een paar ingrediënten die bijna altijd terugkomen:

• Behoeften gezond leren vervullen

• een schoon geweten (congruent leven, niet stiekem tegen jezelf in)

• zelfvergeving (stoppen met jezelf straffen)

• verbinding (met jezelf + minstens 1-2 veilige mensen)

• liefde kunnen ontvangen (niet wegwuiven, niet wantrouwen, laten landen)

• controle leren loslaten (niet omdat je naïef bent, maar omdat je niet alles kunt dragen)

• gezonde grenzen (want buiten de lijnen wordt het vroeg of laat pijn)

En hier zit de twist die survival-breinen irritant vinden:

Geluk vraagt vaak het tegenovergestelde van overleven.

Overleven zegt: controle. snelheid. verdoving. dominantie. vermijden.

Geluk zegt: vertrouwen, ritme, eerlijkheid , verbinding, grenzen, herstel.

Waar begin je? (zonder meteen monnik te worden)

Begin hier:

1) Begrijp dit: de grootste bron van geluk is verbinding

Niet eten. Niet shoppen. Niet presteren.

Verbinding.

Dat betekent niet dat je ineens 20 vrienden moet.

Wel dat je uit isolatie moet. Kleine, veilige stappen.

2) Maak genot niet je doel

Dit is contra-intuïtief, maar waar:

Als je genot najaagt, wordt het een vlucht. Als je gezondheid jaagt, komt genot als bijproduct.

Je gaat dan ineens denken:“Wacht… ik ben gelukkiger en ik ben niet eens aan het ‘genieten’ als doel bezig.”

3) Leer “binnen de grenzen” genieten (en dat is een skill)

Eten, seks, sporten, werken, succes: allemaal prima. Maar complex trauma maakt je brein vaak all-or-nothing:

• 0 of 100

• niets of binge

• liefde of obsessie

• rust of verdoving

Herstel is: balans leren verdragen.Niet omdat het saai is, maar omdat het veilig is.

Tot slot: je bent niet raar. Je systeem doet precies wat het ooit moest doen.

Als je in jouw geschiedenis vaak onveiligheid, schaamte, stress of emotionele afwezigheid hebt gehad, dan is het logisch dat je brein genot is gaan zoeken via de snelste route.

Dat was toen slim.

Maar nu wil je iets anders: geen “snelle fix”, maar een leven dat klopt.

Met minder leegte. Meer richting. Meer verbinding. Minder vluchten.

En dat begint bij één simpele, bijna brutale waarheid:

Jij moet niet minder behoeftes hebben. Jij moet beter leren zorgen voor je behoeften.