Wel of geen narcist?

Ik krijg soms toch echt vlekken in mijn nek over hoe makkelijk we smijten met de term 'narcist'.

Ik begrijp echt waarom het gebeurt, want we hebben door de opmars van sociale media eindelijk een vocabulaire om bepaald gedrag te duiden. Super fijn, maar er zit een keerzijde aan, want ondertussen is elke klote baas en ex een narcist en poppen er elke dag nieuwe Dr. Rossi's uit de grond!

Maar laten we dit gesprek eindelijk zuiver maken!!

Er is een wereld van verschil tussen een narcist (NPD) en iemand met een narcistische wond die narcistisch reageert.

Dat verschil bepaalt alles:

je veiligheid, je herstel, en de kans op echte verbinding.

Onder beide systemen zit schaamte, maar wat ermee gebeurt is totaal anders!

Dit is belangrijk om te snappen:

Zowel bij NPD als bij narcistische coping draait onder de oppervlakte één motor: schaamte.

Niet gewone schaamte, maar existentiële schaamte:

“Als jij ziet wie ik echt ben, val ik door de mand.”

Die schaamte wil niemand voelen. 

Bij de één wordt het weggeduwd, bij de ander wordt het weggesmeed. Maar wat er bovenop die schaamte gebouwd wordt?

Dat is waar de paden volledig uit elkaar lopen.

Bij NPD: de schaamte mag nooit, maar dan ook nooit aangeraakt worden

Een narcist is niet iemand die soms defensief reageert.

Het is iemand voor wie defensie een permanent leefklimaat is.

De schaamte moet 24/7 onder controle blijven.

Elke vorm van kritiek, afwijzing of nuancering wordt ervaren als een bedreiging.

De strategieën om die schaamte te onderdrukken zijn rigide en meedogenloos: gaslighting, blame shifting, minachting, controle, woede isolatie, ontkenning van feiten...

Niet af en toe.

Niet in stress.

Maar altijd.

En hier zit de kern:

Een narcist kan de lens niet draaien. Nooit.

Ze geloven hun eigen vervormde werkelijkheid.

Ze geloven dat jij schuldig bent.

Ze geloven hun eigen verhalen.

Er is geen authentieke spijt, geen zelfreflectie, geen ruimte voor nuance.

Deze manier van reageren ís hun persoonlijkheid. Hun werkelijkheid.

Het is geen momentopname, het is een structuur.

Waarom een narcist niet kneedbaar is (en nooit wordt)

Een narcist wordt niet geboren.

Een narcist wordt gemaakt door extreem vroeg trauma, verwaarlozing, of overweldigende emotionele mismatch in de kindertijd.

En dat trauma raakt iets essentieels: de ontwikkeling van het limbische brein. Het deel dat emotionele verwerking, empathie en zelfbewustzijn draagt.

Wanneer een kind geen veilige spiegeling krijgt, geen ruimte om gevoelens te verwerken, en al heel jong moet overleven, kan dit systeem letterlijk niet op een gezonde manier rijpen. 

De onderdelen die nodig zijn voor: zelfreflectie, emotieregulatie, empathie, nuance, verantwoordelijkheid nemen…blijven onderontwikkeld.

Wat zich later vormt, is geen flexibel volwassen innerlijk landschap, maar een opgetrokken pantser dat het ontbreken van die functies moet compenseren.

Daarom is een narcist niet “kneedbaar”: je kunt niet repareren wat nooit is opgebouwd, je kunt niet reflecteren zonder een intern systeem dat reflectie kán dragen, je kunt niet leren wat je brein niet kan verwerkenen, je kunt niet veranderen als je jezelf niet eens waar kunt nemen.

Dit is geen onwil.

Het is onvermogen.

Daarom werkt therapie voor NPD in 99% van de gevallen niet.

Je kunt niet buigen wat niet flexibel is gebouwd.

Bij een narcistische wond: de schaamte raakt ook, maar het systeem is niet afgesloten

Mensen met een narcistische wond vertonen soms gedrag dat lijkt op dat van een narcist: boosheid, grootspraak, terugtrekken, verdedigen, gaslighting-light, moeilijk kunnen verdragen dat ze iets fout deden.

Maar, en dit is het allesbepalende verschil:

Als de spanning zakt, kan de lens wél draaien.

Ze kunnen zien:

“Ik was extreem getriggerd.”

“Ik ging te ver.”

“Ik heb je geraakt.”

“Ik moet dit anders aanpakken.”

Misschien niet meteen.

Misschien pas de dag erna.

Maar het kan.

Ze kunnen zich schamen.

Ze kunnen reflecteren.

Ze kunnen leren.

Ze kunnen ontwikkelen.

Dit gedrag is geen persoonlijkheidsstructuur.

Het is een reactie op een wond.

En dat maakt ze kneedbaar in therapie, herstelbaar in relaties, en uiteindelijk:

veilig genoeg voor echte groei.

Hoe zie je het verschil in de praktijk?

Niet aan de boosheid.

Niet aan de chaos.

Niet aan het verdedigen.

Maar aan wat er daarna gebeurt.

Bij NPD:

De realiteit blijft verdraaid.

Jij bent de schuldige.

De ander gelooft zijn eigen fictie.

Er is geen verantwoordelijkheid.

Geen 'sorry' die klopt.

Geen bereidheid tot repair.

Geen groei.

Bij een narcistische wond:

De muur zakt weer.

De persoon ziet zijn aandeel.

Er komt spijt of ongemak.

Ze kunnen leren.

Ze kunnen veranderen met therapie.

Er is echte menselijkheid aanwezig, hoe inconsistent ook.

Het verschil is letterlijk:

een vastgelopen systeem versus een getriggerd systeem dat kan herstellen.

Waarom deze nuance belangrijk is

Omdat ik teveel mensen zie die aan zichzelf gaan twijfelen, omdat ze teveel Instagram posts bekijken.

Een partner als “narcist” bestempelen terwijl die eigenlijk gewoon diep gekwetst is of juist bij iemand blijven die levensgevaarlijk voor hun psyche is, omdat hij “ook zachte kanten heeft”.

We moeten het onderscheid helder hebben.Niet om gedrag goed te praten.Niet om diagnoses te plakken.Maar om jezelf te beschermen én om de psychologische werkelijkheid te eren.

Een narcist is zeldzaam en 1 op 5 mensen heeft een narcistische wond.Narcistisch gedrag is niet hetzelfde als narcistisch zijn.

Dat is de nuance.

Kusje.