Femicide begint niet bij de moord

maar bij het idee dat je recht hebt op iemand anders

En ergens weten we dat al, maar we durven het niet echt aan te kijken

Ik merk dat ik hier een beetje omheen beweeg. Niet omdat ik er niets over te zeggen heb, maar juist omdat ik voel dat dit zo’n onderwerp is waar iedereen meteen een mening over heeft, waar kampen ontstaan, waar het gesprek snel harder wordt dan het eigenlijk zou moeten zijn, terwijl de kern juist vraagt om iets anders dan lawaai.

Ik wil hier niet instappen als activist. Ik wil niemand overtuigen, niemand aanklagen, geen groep wegzetten. Maar ik kan ook niet doen alsof het me niets doet, want wat ik zie, in mijn werk en gewoon in het leven zelf, dat zijn geen incidenten, dat zijn patronen die zich blijven herhalen, alleen telkens in een andere verpakking.

En als je dat eenmaal ziet, dan wordt het heel moeilijk om nog mee te gaan in het verhaal dat het “opeens gebeurde”.

Want dat is het verhaal dat we blijven vertellen.

Dat een man “doordraait”. Dat iets “escaleert”. Dat het “uit de hand loopt”. Alsof het een soort ongeluk is, alsof er ergens een knop omging en alles ineens misging, terwijl de realiteit veel ongemakkelijker is, namelijk dat het meestal al lang mis wás.

Femicide begint niet bij de moord.Het begint bij een dynamiek.

Wat ik zie, elke week opnieuw

Ik zit met vrouwen die niet binnenkomen met een verhaal over geweld, maar met een gevoel dat ze zelf niet meer helemaal begrijpen, een soort constante spanning, een onderlaag van onrust, het idee dat ze iets verkeerd doen zonder precies te weten wat, en als je dan doorvraagt, als je echt gaat kijken, dan zie je langzaam wat er speelt.

Niet per se slaan. Niet per se schreeuwen.

Maar wel controleren.

Wel kleineren.

Wel draaien aan iemands realiteit totdat diegene zichzelf niet meer vertrouwt.

En dat gebeurt niet in één keer. Dat gebeurt langzaam, bijna onzichtbaar, waardoor iemand zich steeds een klein beetje meer aanpast, een klein beetje meer inlevert, totdat ze op een punt komt waarop ze denkt: hoe ben ik hier eigenlijk beland?

En dat is het stuk waar we nog steeds te makkelijk overheen stappen, omdat het niet spectaculair genoeg is, omdat het geen headline haalt, terwijl dat juist de voedingsbodem is van alles wat daarna kan gebeuren.

We praten over veiligheid, maar vermijden macht

Wat me opvalt in de hele discussie rondom femicide, is dat we het vaak hebben over veiligheid in de zin van maatregelen, regels, bescherming, maar dat we veel minder kijken naar het onderliggende mechanisme, namelijk macht.

Want als je het afpelt, als je echt kijkt naar wat hier speelt, dan zie je dat het in de kern zelden gaat over liefde die uit de hand loopt, maar veel vaker over controle die wordt bedreigd.

Over iemand die niet kan verdragen dat een ander zich losmaakt.Over iemand die zijn gevoel van waarde heeft gekoppeld aan bezit.Over iemand die geen interne stabiliteit heeft en dus externe grip nodig heeft om zich oké te voelen.

En dat klinkt misschien abstract, maar het is eigenlijk heel concreet: als jij niet geleerd hebt hoe je met afwijzing moet omgaan, als jij nooit hebt geleerd dat een “nee” niet betekent dat jij minder bent als mens, dan kan zo’n moment voelen als een existentiële dreiging.

Niet als: dit doet pijn.

Maar als: ik word vernietigd.

En als je op dat punt zit, en je hebt ook nog eens geleerd dat controle een manier is om met spanning om te gaan, dan kan die combinatie gevaarlijk worden.

En ja, ik voel hier zelf ook iets bij

Ik kan dit niet schrijven alsof ik er buiten sta, want dat is niet zo. Ik heb zelf ervaren hoe subtiel macht kan werken in relaties, hoe iemand je kan laten twijfelen aan je eigen gevoel zonder dat er ooit een klap valt, hoe je langzaam je eigen kompas kwijtraakt omdat je steeds opnieuw probeert het “goed” te doen.

En ik merk ook hoe gevoelig mijn systeem daarop is geworden.

Ik loop hier rond, in een land waar de dynamiek tussen mannen en vrouwen anders voelt dan ik gewend ben, en ik merk dat mijn lichaam daarop reageert, nog voordat mijn hoofd er iets van vindt, omdat er iets in mij aanslaat wat te maken heeft met bekeken worden, met beoordeeld worden, met het gevoel dat je niet volledig vrij bent in hoe je beweegt.

En dan kun je rationeel zeggen dat het genuanceerder ligt, dat niet elke man zo is, dat cultuur complex is, en dat klopt allemaal, maar mijn ervaring is ook echt, en die ervaring zegt: dit voelt niet veilig voor mij.

En dat is precies het spanningsveld waar dit onderwerp zit.

Dit is geen aanklacht tegen mannen, maar het is ook geen toeval

Ik ga niet meedoen aan het idee dat dit een mannenprobleem is in de zin van “alle mannen zijn fout”, want dat is te simpel en eerlijk gezegd ook niet waar, maar ik ga ook niet meer doen alsof dit alleen maar incidenten zijn die losstaan van elkaar.

Wat ik zie, en wat ook uit onderzoek naar voren komt, is dat in een groot deel van de gevallen waarin een vrouw door haar partner wordt vermoord, er al een geschiedenis is van controle, van dreiging, van psychologische ondermijning, en dat betekent dat we niet kijken naar een explosie, maar naar een proces.

En dat proces heeft een bepaalde logica.

En dat komt weer ergens vandaan.

Een combinatie van emotionele onvolwassenheid, een fragiel zelfbeeld, en een overtuiging (vaak impliciet) dat je recht hebt op de ander.

En dat laatste is misschien wel het moeilijkste om onder ogen te zien, omdat het zo diep in onze cultuur verweven zit dat we het niet altijd meer herkennen als problematisch.

We stellen nog steeds de verkeerde vragen

Wat me misschien nog wel het meest raakt, is dat we, ondanks alles wat we inmiddels weten, nog steeds geneigd zijn om de verantwoordelijkheid subtiel bij vrouwen neer te leggen.

Waarom ging je niet weg?

Waarom zag je het niet?

Waarom bleef je?

Terwijl we uit onderzoek naar langdurige stress en psychologische manipulatie weten dat iemands vermogen om helder te denken, om grenzen te voelen, om beslissingen te nemen, juist onder druk komt te staan in dit soort dynamieken.

Dus wat we vaak zien als “niet weggaan”, is in werkelijkheid een systeem dat langzaam is ontregeld.

En toch blijven we die vraag stellen.

Net zoals in de tijd van de Yorkshire Ripper vrouwen werd verteld dat ze binnen moesten blijven, in plaats van dat er werd gekeken naar wat er misging bij de dader.

Die reflex zijn we nog niet helemaal kwijt.

Waar het eigenlijk begint

Als we echt eerlijk zijn, dan begint dit niet bij geweld en ook niet bij relaties, maar bij hoe we omgaan met emoties, met afwijzing, met macht.

Bij jongens die niet leren hoe ze met kwetsbaarheid om moeten gaan en dus maar hard worden.

Bij mannen die nooit hebben geleerd dat controle geen oplossing is voor innerlijke onrust.

Bij een cultuur waarin we jaloezie nog steeds verwarren met betrokkenheid en afhankelijkheid met liefde.

En zolang we dat niet onder ogen zien, blijven we aan de oppervlakte sleutelen.

Geen conclusie, maar wel een richting

Ik heb geen behoefte om hier een harde conclusie aan te hangen of te doen alsof ik het antwoord heb, maar wat ik wel weet, is dat dit geen losse incidenten zijn en dat het gesprek dat we voeren vaak nog te veel om de rand heen beweegt.

Misschien begint het niet bij beleid.

Misschien begint het niet bij discussie.

Misschien begint het gewoon hier:

Dat we durven erkennen dat liefde niets te maken heeft met bezit, dat controle geen teken is van betrokkenheid, en dat iemand die jou nodig heeft om zich heel te voelen, een risico kan vormen op het moment dat jij besluit je eigen weg te gaan.

En dat we dat niet pas serieus nemen wanneer het te laat is.